Bir çocuk öfkeyle yere yattığında ya da karnının ağrıdığını söyleyip okula gitmek istemediğinde, aslında yaşadığı duyguyu anlatacak kelimeyi bulamıyor olabilir. Duyguları adlandırabilmek doğuştan gelen bir beceri değildir, zamanla öğrenilir. Ebeveynler bu öğrenmeyi günlük yaşamın içinde, küçük adımlarla destekleyebilir.
Süreci birlikte planlamak için Çocuk Psikoloğu Ankara sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Önce Duyguyu Siz Adlandırın
Çocuklar duygu kelimelerini çoğunlukla çevrelerindeki yetişkinlerden duyarak öğrenir. Çocuğunuz bir oyuncağı kardeşine verdikten sonra somurtuyorsa “Oyuncağını vermek zor geldi, biraz üzgün görünüyorsun” diyebilirsiniz. Cümleyi soru gibi kurmak da iyi bir yoldur: “Kızgın mısın, yoksa hayal kırıklığına mı uğradın?” Burada amaç doğru tahmini yapmak değil, çocuğa seçenekler sunmaktır. Kendi duygularınızı da sesli söyleyin: “Yoruldum ve sabrım azaldı, biraz dinlenmem lazım.” Böylece duygunun yaşanabilir ve konuşulabilir olduğunu görür.
Oyun ve Kitaplarla Kelime Hazinesini Genişletin
Resimli hikâye kitaplarında karakterlerin yüz ifadelerine bakıp “Sence bu kedi ne hissediyor, neden?” diye sormak etkili bir başlangıçtır. Aynada surat yapma oyunu da işe yarar: sırayla sevinçli, şaşkın, utangaç ya da endişeli bir yüz yapıp birbirinizi tahmin edin. Evde basit bir duygu kartı hazırlayabilirsiniz. Kâğıda çizilmiş yüzlerin altına kelimeleri yazın ve akşam yemeğinde “Bugün hangisine yakındın?” diye sorun. Başlangıçta mutlu, üzgün, kızgın ve korkmuş gibi dört temel duyguyla yetinin. Çocuk rahatladıkça meraklı, kıskanç, gururlu, bunalmış gibi daha ince ayrımlara geçebilirsiniz.
Bedeni Duyguyla Bağlantılandırın
Küçük çocuklar için duygu çoğu zaman bedende başlar. “Kalbin hızlı mı atıyor, yumruklarını sıkıyor musun, karnında kelebek var mı?” gibi sorular, duyguyu fark etmeyi kolaylaştırır. Çocuk bedensel işareti tanıdığında ona bir isim vermek de kolaylaşır. Sakin bir anda duygu termometresi çizip “Bugün kaç derece kızgınlık hissettin?” diye sormak da yoğunluğu ifade etmeye yardım eder. Duygu yoğunken ders vermeyin; önce sakinleşmesine eşlik edin, konuşmayı sonraya bırakın.
Uygun bir başlangıç için psikoloğu Ankara Çocuk hakkında okuyabilirsiniz.
Nelerden Kaçınmalı, Ne Zaman Destek Almalı
“Ağlama, bunda üzülecek bir şey yok” ya da “Abartıyorsun” gibi cümleler çocuğun duygusunu küçümseyebilir ve onu anlatmaktan vazgeçirebilir. Bunun yerine duyguyu kabul edip davranışa sınır koyun: “Çok kızdığını anlıyorum, ama vurmak olmaz.” Çocuğunuz aylar boyunca duygularını hiç ifade edemiyor, sık sık yoğun öfke nöbetleri yaşıyor, içine kapanıyor ya da açıklanamayan bedensel şikâyetler dile getiriyorsa bir çocuk ruh sağlığı uzmanına danışmak yerinde olur.
Duygu kelimeleri zamanla ve tekrarla yerleşir. Sabırlı, yargılamayan bir dinleyici olmanız, çocuğunuzun kendini ifade etmesinin en güçlü temelidir.
Devamında şu sayfa da işinize yarayabilir: Çocuğun Güçlü Yönlerini Keşfetmek Eğitimde Neden Önemlidir?